Đình Chèm

Đình Chèm là ngôi đình của làng Thụy Phương (tên Nôm là Chèm), nay thuộc phường Đông Ngạc, thành phố Hà Nội. Đình thờ Thượng đẳng Thiên vương Lý Ông Trọng và Hoàng phi Bạch Tĩnh Cung, đều vào thời An Dương Vương. Đình Chèm được xem là một trong những ngôi đình cổ nhất Việt Nam, và là một công trình kiến trúc có nghệ thuật chạm khắc độc đáo. Ngoài làng Thụy Phương, đình còn là nơi thờ tự của người dân hai làng lân cận, Hoàng Xá và Liên Mạc.

Đình Chèm không chỉ là một công trình với kiến trúc cổ kính, mà còn mang trong mình sự tích về một vị tướng tài đức, có công dẹp giặc cứu nước.

Đình Chèm được xây dựng theo lối kiến trúc nội công ngoại quốc, chắc chắn và công phu.

Bên trong đình, các cột, mái được chạm trổ tinh vi. Bên ngoài có tam quan, 4 cột đồng trụ cổ kính. Gian trong cùng của ngôi đình có hai bức tượng: tượng Thượng đẳng Thiên vương cao 2 trượng và bức tượng công chúa nước Tần - Hoàng phi Bạch Tĩnh Cung cao 1 trượng 8 có dư.

Hiện ở Đình Chèm vẫn còn lưu giữ chiếc lư hương ngàn năm tuổi rất quý hiếm.

Thượng Đẳng Thiên Vương (Hy Khang Thiên Vương) Lý Ông Trọng: Thần chủ.

Hoàng Phi Bạch Tĩnh Cung Công Chúa: con gái Tần Thủy Hoàng, vợ của Thánh Chèm.

Ông Sứ: Ân nhân của thánh Chèm, chữa bệnh cho Thánh.

Lục vị Thánh Vương tử: Các con của Thánh Chèm, 4 trai, 2 gái.

Không rõ đình Chèm được xây dựng lần đầu khi nào. Theo truyền miệng, đình có niên đại cách đây hơn 2000 năm. Song hiện trong đình chỉ lưu giữ được nhiều hình chạm khắc gỗ phong cách thế kỷ 18, có hai pho tượng vợ chồng Lý Thân bằng gỗ sơn son thếp vàng tạc năm 1888. Từ xưa nay, đình Chèm vẫn luôn ngự sát bên bờ sông Hồng.

Làng Chèm nằm cạnh sông Hồng nên thường xuyên bị lũ lụt đe dọa. Vào năm 1902, đình được kiệu lên cao thêm 2,4 mét chỉ bằng các dụng cụ của nhà nông như đinh bừa, quang gánh. Công việc diễn ra trong vòng một năm trời. Kết quả là toàn bộ công trình được "kiệu" lên cao ngang với mặt đê sông Hồng. Cuộc kiệu đình này tốn hết 500 đồng Đông Dương, mà công xá thời điểm ấy chỉ 7 xu một ngày. Hiệp thợ kiệu đình do ông Vương Văn Địch ở làng Văn Trì chủ trì.

Do có 4 cây cột trụ nổi bật ở mặt tiền nên khu vực đình tọa lạc được người Pháp gọi là 4 Colonnes. Phà Chèm cũng được họ gọi là Bac des 4 Colonnes.

Lý Thân (Đức thánh Chèm) sinh vào thời Hùng Duệ Vương, mất vào thời An Dương Vương. Thuở nhỏ ông là một cậu bé cực kỳ khôi ngô, có tầm vóc cao lớn lạ thường. Lớn lên, Lý Thân văn giỏi, võ tài, tính tình hiếu nghĩa, cương trực.

Thời bấy giờ có giặc Ai Lao, Chiêm Thành và giặc Tàu thường quấy nhiễu biên thùy. Nhà vua xuống chiếu cầu người tài đức ra dẹp giặc cứu nước. Phủ Quốc Oai bèn tiến cử Lý Thân. Ông lĩnh ý đi dẹp tan giặc, lập được nhiều công lớn. Cuối đời vua Duệ Vương, đất nước Văn Lang bị quân Tần xâm lược, ông hợp với Thục Phán cùng quân dân Lạc Việt chống giặc hàng chục năm trời. Cuối cùng giặc phải quay đầu bỏ chạy, Thục Phán lên làm vua lấy hiệu là An Dương Vương.

Lúc bấy giờ, nhà Tần bị giặc Hung Nô quấy phá. Tần Thủy Hoàng không ngăn chống nổi, bèn sai sứ sang cầu An Dương Vương cho tướng tài sang giúp. Triều đình bèn cử Lý Thân sang giúp nhà Tần để tạo mối bang giao giữa hai nước. Tần Thủy Hoàng thử tài ông, thấy văn đạt Hiếu liêm (tiến sĩ), võ đạt Hiệu úy (Tổng chỉ huy), bèn phong ông làm Hiệu úy và sai đi dẹp giặc, cho xuất 10 vạn quân trấn ải Hàm Dương. Thắng trận trở về, vua Tần phong ông chức Phụ tín hầu và gả công chúa cho. Vua Tần cũng ngỏ ý muốn giữ ông ở lại nước Tần nhưng ông đã từ bỏ vinh hoa phú quý, đem theo vợ con trở về quê hương. Về nước, ông được vua An Dương Vương phong tước Đại vương.

Để tưởng nhớ công đức của Đại vương, dân làng lập đền thờ ông tại đình Chèm.

Hội Chèm diễn ra từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 5 Âm lịch, trong đó ngày 15 là ngày hội chính. Các nghi thức quan trọng của lễ hội đều được tổ chức tại Đình Chèm.

Tuy gọi là hội Chèm, song đây không phải là hội của duy nhất làng Chèm (Thụy Phương), mà kỳ thực là của một cụm làng ven sông Hồng, vì ngoài làng Chèm, còn có các làng Liên Mạc, Hoàng Xá cùng tham gia với tư cách là hai làng em.

Lễ rước nước diễn ra vào sáng ngày 15. Trong đó, có ba con thuyền rồng của ba làng bơi ra giữa sông Hồng, múc nước sông đổ vào chĩnh, rồi biểu diễn quay thuyền ba vòng trước khi bơi vào bờ. Sau đó là đám rước nước vào đình. Đây là dư âm của tín ngưỡng thờ nước vốn có từ xa xưa. Đám rước cũng có nhiều nghi thức cổ truyền khác. Hội còn có cuộc thi thả chim bồ câu, với từng đàn chim bồ câu được thả cho bay lên trời, đàn nào đạt tới được yêu cầu đề ra thì sẽ đoạt giải.