Chùa Chrôi Tưm Chắs

Chùa Chrôi Tưm Chắs (hay chùa Trà Tim cũ, Chruitim Chắs) là một trong số những ngôi chùa Khmer cổ xưa nhất ở vùng đất Sóc Trăng ở Nam Bộ, được xây dựng vào khoảng thế kỷ XV–XVI. Chùa nổi bật với hàng trăm cây sao (Hopea spp.) cổ thụ xanh tươi. Các cây này tạo nên không gian mát mẻ và bình yên quanh năm.

Chùa Chrôi Tưm Chắs tọa lạc ở số 282 đường Trần Hưng Đạo, phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ.

Hiện nay, trên địa bàn phường Mỹ Xuyên có đến 3 ngôi chùa cùng tên Trà Tim mà người dân quen gọi là Trà Tim cũ, Trà Tim mới và Trà Tim giữa. Căn cứ vào lịch sử hình thành, chùa Trà Tim cũ (chùa Chruitim Chắs) có niên đại lâu đời và hoành tráng nhất. Theo thượng tọa Lý Đen, trụ trì chùa Chrôi Tưm Chắs, tên chùa theo tiếng Khmer có nghĩa là "song song". Tên gọi này bắt nguồn từ vị trí của ngôi chùa trước kia nằm trên 2 giồng đất cát chạy song song, người dân làm ruộng ở giữa, có ý nghĩa biểu trưng cho đạo và đời, hoặc mặt trời đồng hành cùng mặt trăng.

Theo Địa chí Sóc Trăng, cách gọi Chrôi Tưm có hai cách hiểuː đầu tiên, “Chrôi” là vùng đất, mũi đất, gò đất, còn tưm cho viết tắt của từ "tòm tưm", nghĩa là song song với nhau. Cách hiểu thứ hai cho rằng “Tưm” được viết tắt từ chữ “Tổm Tưm”, có nghĩa là cây lựu, một loài cây ăn trái có khá nhiều ở vùng này, nhưng hiện nay hầu như không còn nữa.

Chùa Chrôi Tưm Chắs được xây dựng năm 1465. Năm 1962, chùa Chrôi Tưm Chắs diễn ra cuộc biểu tình của các sư sãi và đồng bào Khmer chống lại ý định dời chùa của chính quyền Sài Gòn để xây dựng sân bay quân sự, nhằm mở rộng địa bàn tấn công phong trào kháng chiến. Chùa cũng từng nuôi giữ bí mật cán bộ cách mạng và giải phóng quân. Các cây Sao đã góp phần bảo vệ chùa trong những năm tháng kháng chiến.

Chùa Chrôi Tưm Chắs cũng là một trung tâm quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer ở Sóc Trăng. Chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là chiếc nôi nuôi dưỡng các giá trị nghệ thuật truyền thống. Nổi bật là việc duy trì đội nhạc Ngũ âm, đội trống Chhay dăm và đội ghe ngo luôn đạt thành tích cao, góp phần làm sôi động các lễ hội. Đặc biệt, chùa còn đóng vai trò giáo dục quan trọng, đều đặn mở các lớp dạy chữ Khmer miễn phí vào dịp hè.

Chùa Chrôi Tưm Chắs có kiến trúc độc đáo, trang trí bằng các hình ảnh và mô típ truyền thống Khmer. Các màu sắc như cam và hồng giúp chùa nổi bật so với các ngôi chùa khác. Hiện khuôn viên chùa có hàng trăm cây sao kích thước lớn; ngoài ra còn có các công trình truyền thống như sala, tăng xá kết hợp kiến trúc hiện đại và truyền thống Khmer, trang trí bằng các họa tiết quen thuộc như rồng Neak, tiên nữ Kenma, pháp luân, tượng sư tử Rêachsei bảo vệ sự thanh tịnh nơi cửa Phật..., chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và cộng đồng cho người dân địa phương.

Chùa Chrôi Tưm Chắs nổi bật với ba lối cổng độc đáo và hàng rào được trang trí công phu. Cổng chính có năm ngọn tháp sáu tầng, mỗi tầng đều tôn trí một tượng Phật Thích Ca. Ngay phía dưới là tấm bảng đỏ mang tên chùa được viết bằng chữ mạ vàng bằng tiếng Việt và tiếng Khmer. Cổng thứ hai được canh giữ bởi hai tượng sư tử Rêachsei, loài thú được mệnh danh là chúa tể của rừng thiêng Himalaya. Hai linh vật này trong tư thế đỡ lọng và chầu pháp luân – một biểu tượng quan trọng của Phật giáo. Cổng thứ ba hiện được Trường Tiểu học Phường 10 sử dụng làm lối ra vào, do ngôi trường này được xây dựng trên phần đất của nhà chùa.

Bao quanh khuôn viên chùa là bức tường rào được trang trí đồng bộ. Dọc theo tường là các pháp luân được đặt xen kẽ, và phía trên là một dãy tượng Phật nối tiếp nhau. Cách đoạn tường lại có một cột trụ được trang trí họa tiết kỷ hà hoặc phù điêu tiên nữ. Trên đỉnh mỗi cột là tượng đầu thần Maha Prum (thần Bốn mặt).

Chùa Chrôi Tưm Chắs được khởi công xây dựng lại vào tháng 8 năm 2018, đến tháng 2 năm 2024 đã hoàn thành và đưa vào sử dựng. Chánh điện xây dựng theo kiến trúc tân cổ điển, với chiều ngang 18 m, chiều dài 30 m và chiều cao 43 m.

Chùa đã được xếp hạng là di tích Lịch sử cách mạng từ ngày 12 tháng 5 năm 2004 theo Quyết định số: 655/QĐ.HC.04 của UBND tỉnh Sóc Trăng và sau đó được công nhận là nơi thờ tự văn minh, được xếp vào hàng danh lam thắng cảnh và di tích văn hoá cấp tỉnh 12 tháng 5 năm 2015.

Chùa Chrôi Tưm Chắs thờ chủ yếu Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, trung tâm của chánh điện chùa Chrôi Tưm Chắs là pho tượng Đức Phật trong tư thế thiền định trang nghiêm, xung quanh là các bức bích họa sống động tái hiện cuộc đời và giáo lý của ông.